W dniu 5 października 2019 r. wchodzi w życie znaczna część zmian dokonanych ustawą z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw. Co w związku z tym zmienia się w procedurze karnej? Przedstawiam najistotniejsze, moim zdaniem, zmiany.

Przeprowadzanie czynności pod nieobecność strony

Niestawiennictwo strony (czyli np. oskarżonego), która została należycie zawiadomiona o czynności procesowej, niezależnie od przyczyny tego niestawiennictwa, nie stoi na przeszkodzie przeprowadzeniu tej czynności, jeżeli stawił się jej obrońca lub pełnomocnik. Nie dotyczy to czynności, w której udział strony jest obowiązkowy.

Podstawa prawna: art. 117 § 3a k.p.k.

Odstąpienie od przesłuchania pokrzywdzonego

Od przesłuchania pokrzywdzonego w charakterze świadka można odstąpić, jeżeli czynność ta nie jest niezbędna do dokonania ustaleń faktycznych. 

Pokrzywdzony, który nie był przesłuchany w charakterze świadka, powinien zostać przesłuchany w tym charakterze, jeżeli tego zażąda, chyba że uwzględnienie żądania prowadziłoby do przewlekłości postępowania.

Podstawa prawna: art. 315a k.p.k.

Oddalenie wniosku dowodowego złożonego po terminie

Dotychczas wniosek dowodowy mógł być oddalony w z kilku powodów, wymienionych w art. 170 § 1 pkt 1 -5 k.p.k. (m.in. gdy wniosek dowodowy  w sposób oczywisty zmierzał do przedłużenia postępowania).

Od 5 października 2019 r. doszła nowa podstawa oddalenia wniosku dowodowego. Wniosek dowodowy oddala się, jeżeli został złożony po zakreślonym przez organ procesowy terminie, o którym strona składająca wniosek została zawiadomiona.

Zestawienie nowego przepisu z dotychczasowymi podstawami oddalenia wniosku dowodowego pozwala uznać, że oddalenie wniosku dowodowego będzie możliwe nawet wówczas, gdyby brak było podstaw do uznania, że wniosek ten zmierza on do przedłużenia postępowania.

Podstawa prawna: art. 170 § 1 pkt 6 k.p.k.

Prowadzenie postępowania dowodowego pod nieobecność oskarżonego i jego obrońcy

Od 5 października 2019 r. sąd może prowadzić postępowanie dowodowe pod nieobecność oskarżonego i jego obrońcy, nawet jeśli usprawiedliwili oni należycie swoje niestawiennictwo. W szczególności sąd może przesłuchać świadków, którzy stawili się na rozprawę, nawet jeśli oskarżony nie złożył jeszcze wyjaśnień, co zasadniczo powinno nastąpić przed rozpoczęciem przesłuchań świadków. 

Możliwość prowadzenia postępowania dowodowego pod nieobecność oskarżonego i jego obrońcy ograniczona jest do „szczególnie uzasadnionych wypadków”. Trzeba mieć na uwadze, że zakres tego pojęcia jest nieostry i w zasadzie każda sytuacja może być uznana za „szczególnie uzasadniony wypadek”, jeśli dobrze się to uzasadni.

Jeżeli dojdzie do sytuacji, że postępowanie dowodowe prowadzone jest pod nieobecność oskarżonego i jego obrońcy, należy wezwać lub zawiadomić oskarżonego lub jego obrońcę o nowym terminie, jeśli ten nowy termin nie był im znany (czyli praktycznie zawsze, poza sytuacjami, w których rozprawa wcześniej została rozpisana na kilka terminów).

Najpóźniej na następnej rozprawie oskarżony lub obrońca mogą złożyć wniosek uzupełniające przeprowadzenie dowodu przeprowadzonego podczas nieobecności oskarżonego lub obrońcy. Wniosek taki nie przysługuje, gdy nieobecność na rozprawie, na której był przeprowadzany dowód, była nieusprawiedliwiona.

Jeżeli najpóźniej na następnej rozprawie oskarżony lub obrońca nie złożą wniosku o uzupełniające przeprowadzenie dowodu – prawo do złożenia takiego wniosku wygasa. Co więcej, dalszym postępowaniu nie jest dopuszczalne podnoszenie zarzutu naruszenia gwarancji procesowych, w szczególności naruszenia prawa do obrony, wskutek przeprowadzenia dowodu podczas nieobecności oskarżonego lub obrońcy.

We wniosku o uzupełniające przeprowadzenie dowodu trzeba wykazać, że sposób przeprowadzenia dowodu podczas nieobecności oskarżonego lub obrońcy naruszał gwarancje procesowe, w szczególności prawo do obrony.

Jeżeli sąd uwzględni wniosek o uzupełniające przeprowadzenie dowodu, to dowód ten zostanie przeprowadzony jedynie uzupełniająco – czyli w zakresie, w którym wykazano naruszenie gwarancji procesowych, w szczególności naruszenie prawa do obrony.

Podstawa prawna: art. 378a k.p.k.

Obraza prawa materialnego jako względna przyczyna odwoławcza

Dotychczas jakakolwiek obraza prawa materialnego stanowiła podstawę do tego, by orzeczenie podlegało uchyleniu lub zmianie.

Od 5 października 2019 r. uchybienia związane z naruszeniem prawa materialnego dzielą się na 2 kategorie. Pierwsza z nich to obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego sprawcy, druga – to pozostałe naruszenia prawa materialnego.

Co do pierwszej kategorii naruszeń (tj. obrazy przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego sprawy) – takie naruszenie prawa materialnego zawsze powoduje konieczność uchylenia lub zmiany orzeczenia. Nie może być bowiem żadnej wątpliwości co do tego, za co dana osoba została skazana.

Natomiast druga kategoria naruszeń to uchybienia, które nie dotyczą kwalifikacji prawnej czynu przypisanego sprawcy. Tego rodzaju naruszenia będą uwzględniane wyłącznie wówczas, gdy będzie można wykazać ich wpływ na treść orzeczenia. 

Przykładowo: jeżeli sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych wobec sprawcy przestępstwa z art. 178b k.k. na podstawie art. 42 § 1 k.k. zamiast na podstawie § 2, to niewątpliwie stanowi to naruszenie prawa materialnego. Ale mimo powołania błędnej podstawy prawnej takie rozstrzygnięcie odpowiada prawu. W takim wypadku, w nowym stanie prawnym, nie ma podstaw do żądania uchylenia lub zmiany orzeczenia.

Podstawa prawna: art. 438 pkt 1 i 1a k.p.k.

Ograniczenia w zakresie zarzutów

Zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym od 5 października 2019 r. w środku odwoławczym, co do zasady, nie można podnosić zarzutu nieprzeprowadzenia dowodu z urzędu. 

Od tej zasady ustawa przewiduje następujące wyjątki:

  • okoliczność, która ma być udowodniona, ma istotne znaczenie dla ustalenia, czy został popełniony czyn zabroniony, czy stanowi on przestępstwo i jakie, 
  • okoliczność, która ma być udowodniona, ma istotne znaczenie dla ustalenia, czy czyn zabroniony został popełniony w warunkach, o których mowa w art. 64 lub art. 65 Kodeksu karnego,
  • okoliczność, która ma być udowodniona, ma istotne znaczenie dla ustalenia, czy zachodzą warunki do orzeczenia pobytu w zakładzie psychiatrycznym na podstawie art. 93g Kodeksu karnego.

Omawiana zmiana ma istotne znaczenie, albowiem strona przyjmująca w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji bierną postawę (do czego ma oczywiście prawo), w przypadku niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia nie może zarzucać bierności sądowi. 

Skuteczna obrona wymaga w związku z tym prawidłowej oceny, czy obrona bierna jest w danym przypadki najlepszym rozwiązaniem, a w przypadku odpowiedzi przeczącej – wykazania się inicjatywą dowodową.

Podstawa prawna: art. 427 § 3a k.p.k.

Zaniechanie wzywania świadków na rozprawę

Przewodniczący składu orzekającego może zaniechać wezwania na rozprawę świadków, którzy zostali przesłuchani, przebywających za granicą lub mających stwierdzić okoliczności, które nie są tak doniosłe, aby konieczne było bezpośrednie przesłuchanie świadków na rozprawie, w szczególności takie, którym oskarżony w wyjaśnieniach swych nie zaprzeczył. 

Możliwość zaniechania wezwania na rozprawę nie dotyczy osób wymienionych w art. 182 k.p.k., czyli osób uprawnionych do odmowy złożenia zeznań (osoby najbliższej dla oskarżonego oraz świadka, który w innej toczącej się sprawie jest oskarżony o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem).

Dotychczas również istniała możliwość zaniechania wezwania i odczytanie na rozprawie zeznań świadków przebywających za granicą lub mających stwierdzić okoliczności, którym oskarżony w wyjaśnieniach swych nie zaprzeczył, a okoliczności te nie są tak doniosłe, aby konieczne było bezpośrednie przesłuchanie świadków na rozprawie. Wymagało to jednak wniosku prokuratora złożonego już w akcie oskarżenia (art. 333 § 2 k.p.k.). Od 5 października 2019 r. mimo iż prokurator nadal może o to wnosić w akcie oskarżenia, to przewodniczący składu orzekającego nawet w braku takiego wniosku może z urzędu podjąć decyzję o zaniechaniu wezwania świadków.

Podstawa prawna: art. 350a k.p.k.

Oddalenie ponowionego wniosku dowodowego

Od 5 października 2019 r. ponawiane wnioski dowodowe sąd pozostawia bez rozpoznania. Chodzi o sytuację, w której strona zgłasza wniosek dowodowy, sąd ten wniosek w postępowaniu sądowym oddala, a następnie strona składa ponowny wniosek o dopuszczenie tego samego dowodu, oparty na tych samych podstawach faktycznych. W takim wypadku zamieszcza się jedynie w protokole wzmiankę o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania.

Wskazanie, że chodzi o wniosek „oparty na tych samych podstawach faktycznych” powoduje, że bez rozpoznania mogą być pozostawiane wnioski nieznacznie zmodyfikowane, czy tym bardziej – zmodyfikowane wyłącznie w zakresie uzasadnienia. Istotne w tym kontekście jest zatem, by każdy składany wniosek był właściwie uzasadniony, bo drugiej szansy na jego właściwe uzasadnienie nie będzie.

Podstawa prawna: art. 368 § 2 k.p.k.

Ujawnienie dowodów z chwilą zamknięcia przewodu sądowego

Od 5 października 2019 r. z chwilą zamknięcia przewodu sądowego ujawnione są bez odczytywania wszystkie protokoły i dokumenty podlegające odczytaniu na rozprawie, które nie zostały odczytane.

Protokołami tymi i dokumentami są:

  • wskazane przez oskarżyciela w akcie oskarżenia jako dowody, których przeprowadzenia na rozprawie głównej się on domaga, z wyjątkiem tych, co do których sąd oddalił wniosek dowodowy;
  • wskazane we wniosku dowodowym strony, który został uwzględniony;
  • dopuszczone przez sąd z urzędu.

O ujawnieniu bez odczytywania protokołów i dokumentów zamieszcza się wzmiankę w protokole rozprawy. Wskazywanie poszczególnych protokołów i dokumentów nie jest konieczne.

Omawiana zmiana powoduje m.in., że oskarżony działający bez obrońcy powinien nie tylko dobrze zapoznać się z aktem oskarżenia, który jest mu doręczany, ale także z każdym dokumentem wymienionym w akcie oskarżenia i znajdującym się w aktach sprawy. Na rozprawie bowiem sąd nie musi tych dokumentów odczytywać, ani nawet ich wymieniać, a następnie może – na skutek automatycznego zaliczenia ich w poczet materiału dowodowego z chwilą zamknięcia przewodu sądowego – oprzeć na nich rozstrzygnięcie.  

Podstawa prawna: art. 405 k.p.k.

Zaskarżanie uzasadnień orzeczeń

W dotychczasowym stanie prawnym istniała możliwość zaskarżania uzasadnień orzeczeń, przy czym przepisy stanowiły jedynie, że przedmiotem zaskarżenia może być również samo uzasadnienie orzeczenia (art. 427 § 2 zd. 3 k.p.k.) oraz że do rozpoznania środka odwoławczego od uzasadnienia orzeczenia stosuje się odpowiednio przepis o rozpoznaniu środka odwoławczego, zgodnie z którym  sąd orzeka o utrzymaniu w mocy, zmianie lub uchyleniu zaskarżonego orzeczenia w całości lub w części (art. 437 § 1 k.p.k.).

Od 5 października 2019 r. zaskarżanie uzasadnień orzeczeń unormowane jest bardziej szczegółowo. 

Do zaskarżania uzasadnień orzeczeń stosuje się odpowiednio przepisy określające względne i bezwzględne przyczyny odwoławcze (art. 438 i 440 k.p.k.).

Środkiem odwoławczym od uzasadnienia orzeczenia jest zażalenie, jeżeli nie wniesiono apelacji. W sytuacji natomiast gdy wniesiono apelację i zażalenia – zażalenie rozpoznaje sąd odwoławczy łącznie z apelacją.

Rozpoznanie zażalenie następuje na posiedzeniu sądu odwoławczego, w którym strony mają prawo wziąć udział. Rozstrzygnięcie sądu może polegać albo na utrzymaniu w mocy albo na zmianie zaskarżonego uzasadnienia w całości lub w części.

Podstawa prawna: art. 443a k.p.k.

Uzupełnienie apelacji

Już w dotychczasowym stanie prawnym, sąd odwoławczy przed wydaniem orzeczenia mógł zwrócić akta sprawy sądowi pierwszej instancji w celu uzupełnienia uzasadnienia zaskarżonego wyroku, jeśli jest to niezbędne dla prawidłowego wyrokowania w sprawie. Sąd odwoławczy zwracając akta w celu uzupełnienia uzasadnienia miał obowiązek szczegółowo określić kwestie wymagające uzasadnienia.

Obowiązujące od 5 października 2019 r. przepisy wprost wskazują, że kwestie, o które należy uzupełnić uzasadnienie, mogą dotyczyć:

  • uzupełnienia zakresu uzasadnienia o inne części wyroku w sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji ograniczył zakres uzasadnienia jedynie do części wyroku, co do której został złożony wniosek o uzasadnienie
  • uzupełnienia treści zawartych w uzasadnieniu w tym zakresie, w jakim uzasadnienie zostało już sporządzone.

Tak jak dotychczas do uzupełnienia uzasadnienia stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące sporządzania, doręczania i zaskarżania uzasadnienia wyroku

Nowością jest natomiast to, że strona, która wniosła apelację, może ją uzupełnić w terminie 14 dni od daty doręczenia jej uzupełnionego uzasadnienia.

Podstawa prawna: art. 449a § 3 k.p.k.

Możliwość cofnięcia wniosku o ściganie aż do zamknięcia przewodu sądowego

Dotychczas wniosek o ściganie mógł być cofnięty, za zgodą sądu, do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej. Ograniczenie to powodowało, że w razie pojednania pokrzywdzonego i oskarżonego po rozpoczęciu przewodu sądowego, pokrzywdzony choćby chciał, to nie mógł cofnąć wniosku o ściganie.

Zgodnie z przepisami obowiązującymi od 5 października 2019 r. Pokrzywdzony może cofnąć wniosek o ściganie aż do zamknięcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej. Cofnięcie wniosku, jak dotychczas, wymaga zgody sądu. Ponadto, w sprawach, w których akt oskarżenia wniósł oskarżyciel publiczny, cofnięcie wniosku po rozpoczęciu przewodu sądowego jest skuteczne, jeżeli nie sprzeciwi się temu oskarżyciel publiczny obecny na rozprawie lub posiedzeniu.

Podstawa prawna: art. 12 § 3 k.p.k.

Doręczenie wyroku nakazowego pokrzywdzonemu

Dotychczas obowiązujące przepisy nie przewidywały obowiązku doręczania wyroku nakazowego pokrzywdzonemu, który nie złożył oświadczenia o zamiarze działania w charakterze oskarżyciela posiłkowego. W wielu wypadkach pokrzywdzony mógł w związku z tym zostać de facto pozbawiony możliwości działania w postępowaniu karnym, o czym pisałem w artykule: Czy sąd doręcza pokrzywdzonemu wyrok nakazowy?

Zgodnie z przepisami obowiązującym od 5 października 2019 r. pokrzywdzonemu należy doręczać wyrok nakazowy. Zmiana ta niewątpliwie wzmacnia gwarancje procesowe pokrzywdzonego w postępowaniu karnym.

Podstawa prawna: art. 505 § 1 k.p.k.

Udział w posiedzeniu osób niebędących stronami

W dotychczasowym stanie prawnym w posiedzeniu sądu miały prawo wziąć udział strony oraz osoby niebędące stronami, „jeżeli ma to znaczenie dla ochrony ich praw lub interesów”. Po zmianach wchodzących w życie 5 października 2019 r. nie wystarczy wykazanie, że udział w posiedzeniu „ma znaczenie dla ochrony praw lub interesów” – konieczne jest wykazanie interesu prawnego w rozstrzygnięciu.

Nie może budzić wątpliwości, żę „interes prawny w rozstrzygnięciu” to kategoria zdecydowanie węższa. Poza jej zakresem pozostają wszystkie te sytuacje, w których osoba posiada interes o charakterze faktycznym, a nie prawnym.

Podstawa prawna: art. 96 k.p.k.

Numer telefonu i adres e-mail w pierwszym piśmie procesowym

Zgodnie z nowelizacją, pierwsze pismo procesowe w sprawie powinno zawierać oznaczenie numeru telefonu, telefaksu i adres poczty elektronicznej lub oświadczenie o ich nieposiadaniu.

Wchodzące w dniu 5 października 2019 r. przepisy nie zmieniają dotychczasowych zasad i sposobów doręczania pism oraz wzywania i zawiadamiania osób. Możliwość doręczania pism za pośrednictwem telefaksu lub poczty elektronicznej oraz wzywania lub zawiadamiania telefonicznie albo w inny sposób, istniała już wcześniej (art. 132 § 3 k.p.k. oraz art. 137 k.p.k.)

Podstawa prawna: art. 119 § 1 pkt 2 k.p.k.

Podobne publikacje:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Adwokat Bartosz Pręda

Adwokat Głogów

Od lat z zaangażowaniem pomagam rozwiązywać problemy prawne moich klientów.

Prowadzę przede wszystkim sprawy klientów indywidualnych – głównie sprawy karne, rodzinne, cywilne i spadkowe.

Dbam o bezpieczeństwo prawne moich klientów.

Doradzam moim klientom, prowadzę sprawy sądowe, reprezentuję moich klientów przed sądami, organami ścigania i innymi instytucjami.

Mil-Jankowska Pręda Adwokaci Spółka Partnerska

Kancelaria Adwokacka Głogów

Wraz z adwokat Moniką Mil-Jankowską prowadzę w Głogowie kancelarię adwokacką: Mil-Jankowska Pręda Adwokaci Spółka Partnerska.

Siedziba kancelarii mieści się w Głogowie, w centrum Starego Miasta, przy ul. Szewskiej 7.

Adwokat Głogów

Kontakt

Możesz się ze mną skontaktować mailowo lub za pośrednictwem sekretariatu kancelarii.

Sekretariat kancelarii jest czynny od poniedziałku do piątku od godz. 8:00 do 16:00.

Tagi: adwokat Głogów · kancelaria adwokacka Głogów · sprawy karne Głogów · sprawy rodzinne Głogów · sprawy cywilne Głogów · sprawy spadkowe Głogów · podział majątku adwokat Głogów · rozwód adwokat Głogów · odszkodowania Głogów

Podobne publikacje: